Upload science.sju.texts.json

algne versioon 2025 septembrist

sju/mono/giellalt/science.sju.texts.json

@@ -0,0 +1,30 @@
+[
+    {
+        "features": {
+            "corpus": "giellalt/science",
+            "filename": "../../mono/giellalt/science/science_other_nya_vatten_dunkla_speglingar_sju.pdf.txt",
+            "counter_tokens": {
+                "sju": 200
+            }
+        },
+        "texts": [
+            {
+                "sju": "vi \n\nABSTRACT \n\nUrre tjaatjieh, tjiellketet vuöjneme. Faamoen vallteme jeänoede tsieekedeme saamien ätneme sisnie 1910-1968. \n\nAneteme jeänoiheste lih maitie vuosts stuore aneteme guh ussjedemme lih, guh narretih stuore oasieh saamien ätnemeste Ruotsienne. Dahte leh supsteteb guktie tsieekedeme jeätjtatteih saamieh, buutsesaamieh jah saamien ätneme jah Ruotsie faamoen dahkeme jah vihtietit, aj giehtjetdihke mierreteme jeänoih faamoeh. \n\nGiehtjete allka vuosts stuore tsieekedemeh buutsätnemenne 1910 - 1920 jaapienne jah jorrkeleh giehtjetemeh laagahenne guh tsieekedeme giehpetin muppie ätneme doaroenne. Mahketennie giehtjedihke vuössietietib jah mieletib guh tjuöttjelit 1950 jah 1960 jaapienneh. 1968 urre buutselaagab tjaaledihke. \n\nTsieekedeme jeänoesne dahkedihke viehketalleh tjaatjielaagaeste buutsegootemelaagaeste jah oajvedemes laapeveäsoemeste. Gautan sjatteih buutsebarrkeme jah buutsebuörie ieh gihtjeih elltie riekte eretvalltedihke. Faamoe jah veäsoke riektesvuote jah autebiejvieih veäsoede jiitjide dahkein. Dah jiehteih tsieekedemeb gaihke allmetjeh hevonemes lin. Gaihke otjoin alpies njuöie saamien ätnemeste jis riektesvuote juhteih faamoesse jah veäsokesse. Buutsebarrkoejaih riektesvuoteh unnebe sjatteih. Tsieekedemeste gaihkeh barrsjeh dahkeih gootemeb unnebe jah dahkeih juhtemin garhtjies sjatteih jah buutsebuörie uhttseteih. \n\nSaamien doaroe 1950 - 1960 jaapienne viehkieih juoremeb lassanit tsieekedemesne. Saamien riekte bööteih suöjmielaaka auteles. Faamoe jiehteih tsalloe lih lagastoahpoesne guh tsakkesteih. Dah naggatalleme tsieekedejan huoloeme jah jeätjatatteh vuöjnie buutsebarrkoejah jah buutsebarrkoe. Lihkan lik dohkoe ieh buutsebarrkoejah faamoe bietnegenne buutsebarrkoesse vattedihke. \n\nÖversättning: Kenneth Saarstav och Valborg Wiinka  \n\n"
+            }
+        ]
+    },
+    {
+        "features": {
+            "corpus": "giellalt/science",
+            "filename": "../../mono/giellalt/science/science_other_sami_lifestyle_and_health_sju.pdf.txt",
+            "counter_tokens": {
+                "sju": 419
+            }
+        },
+        "texts": [
+            {
+                "sju": "xi \n\nDahte guoreteme suptseste saamien beäpmoen jah jielemevuökien biire jah giehtjedie guktie aarpievuökien saamien beäpmoeh, oajviebeäpmoeh jah kaavoeh mietete jaameke vahkake jah cancerenne jah vajmoen/ virreveättennea nuorthen allmetjeih luunie. \n\nGuökteluhke saamieih boariesh gihtjedihke lie elltie eihtegeh jielemevuökien jah beäpmoen biire dann baelie 50-70 jaapieh (Oasie 1). Jieneh beäpmoedataede dahkedihke lie 397 saamieiheste jah 1842 ruotseiheste dennake viehketihenne ieh parmetriske giehtjedemeh jah partiellen unnemes kvadraten vuökien miete (PLS). Dah gullme oasieh boatien kohort- luhkemeh, allkemme lie jaamemeste jall canceremeste mieteih Västerbottenen varaasgiehtjemeih luunie (64603-77319 ollu) vahkaketsiehkesjeme dahkedihke Cox-enne regressione. Oasienne 2 vuöjnedihke leh akte laakatjenne aarpievuökien saamien beäpmoeh vuösstede akte tsiehkesjerairoe 0 - 8. Dahte bielie deistie gieh jienemes ruöpses beärrkoede, buöjteks guöliede, buöjtiede borrein jah vuossjeme kaavoede juukein, akte tsiehkie fierte beäpmoih outeste otjoin, jienemes 5 tsiehkieh.Vielie 3 tsiehkieh dahte bielie otjoin gieh unnemes jaamoede jah urhtsede, laipiede jah fiberede borrein, jienemes 3 tsiehkeh. Oasienne 3 vuöjnedihke aktevuotta gasske kolhydrateh jah proteieneh beäpmoenne LCHP-esne (vuöleke kolhydrateh, jylloeke-proteineh) tsiehkie. Jyllemes LCHP tsiehkieh (=20) dainie mietenne unnemes kolhydrateh jah ollomes proteineh borrein jah unnemes LCHP tsiehkieh (2) dainie mietenne ollomes kolhydrateh jah unnemes proteineh borrein. Oasienne 4 giehtjedihke vahkake cancerede brygg- jah vuossjeme kaavoe juukejenne. Oasie 5 tjohkenne lin kontrolle- giehtjedeme vahkake hiehke vaajmoe-narrenne kaavoe-juukejenne tsiehkiesjdihke logistiske regressionenne. \n\nBuöjteke guölieh borretdihke mahtein vieliebe buutsebeärrkoeste saamieihesne oarrjel saamien eätname 1930-1950 jaapienne jah vieliebe borretdihke buutsesaamieiheste guh jeätja saamieh jah ruotse-allmetjeh. Jeätja siejhme sierreme saamien beäpmoesne lin akte jylloeke oasie buöjtie-, xii viire-, jah vuossjeme kaavoeste jah akte vuöleke oasie laipie-, fibere-, joamoe jah urhtseste (Oasie 1). Ollu aktelaaka aarpievuökien saamien beäpmoeh, ollu Sami diet score tsiehkieh tjohkan lin vieliebe jaameme ollmaihenne sierrelaaka (oasie 2). Beäpmoihenne unne kolhydrateh jah ollu proteineh, ollu LCHP tsiehkie, ieh vahkake lasste jaamet, dann mingjelen guh statistiske ussjede valltedihke leh borremmiean gallane buöjtieste jah vihties vahkake faktoreiheste (oasie 3). Kaavoejuukeminne lin ieh vielebe aarpievuökien cancer-vahkake tjohkenne, jall vielebe vahkake prostatekolorektale-cancere. Nyesenejah guh vuossjeme kaavoe juukein ≥4 aikieh/biejvie unnebe vahkake nitje-cancereb lin muhteste nyesenejanneh gieh <1 aikie/biejvie juukein. Gaihkekaavoe jah brygg-kaavoe lie tjoahkan vielebe nitje cancereb nyesenejanne jah unnebe vahkake boariesh nyesenejaihenne. Ollma guh ollu vuossjeme kaavoeb juukein cancereste gonkelmesenne vieliebe vahkake otjoin (oasie 4). Ollma guh ollu bryggkaavoe vajmoe-narreme vieleb vahkake otjoin (oasie 5). \n\nDah boariesh saamieh suptsestemeh man jingje guöliede elltie eihtegeh buutsebeärrkoeh borrein 1930-1950-aikie, vuösiete dahte bielie veäksekes kulture miele ieh gaihke aikie darpesjedennake veäksekes objektive miele leh. Oasie 2-5 vuösiete dah giehtjedemes dahte bielie aarpievuökien saamien beäpmoen jah jielemen vuökien ieh varaas jah skieptjeme mietete ieh nuorthen almetejeh ollu. (translation: Valborg Wiinka and Kenneth Sarstav)  \n\n"
+            }
+        ]
+    }
+]